- 31 januari 2007 -

Keurig staan ze in de rij. Maar zodra ik m'n camera tevoorschijn haal, springen de kinderen enthousiast op en nemen een verscheidenheid aan stoere poses aan. Ze duwen elkaar weg, proberen zo dicht mogelijk voor de lens te komen, trekken gekke bekken en rennen in volle vaart op me af om het resultaat te bekijken, soms zelfs nog voordat ik überhaupt één foto heb kunnen maken. Sommige dingen zijn overal hetzelfde.

Het is woensdagmiddag en we zijn in de sloppenwijken van Hermanus, gelegen aan de zuidkust van Zuid-Afrika, waar deze kinderen in de rij staan voor een bijzonder project. Ze dragen versleten kleren, hebben blote voetjes, opgezwollen buikjes en slepen grote zakken met blikjes, plastic flessen en glas achter zich aan. Het project dat we bezoeken, opgericht door de van oorsprong Canadese Marilyn, is even simpel als briljant. Laat kinderen uit achterstandswijken recyclebaar afval verzamelen, geef ze punten per verzamelde eenheid en laat ze deze punten inruilen tegen producten die ze - op school of thuis - kunnen gebruiken en vaak zelf niet kunnen veroorloven. En zo ontstond de Recycle Swop Shop, al vier jaar en groot succes.

Elke woensdagmiddag opent de shop en staan de kinderen in de rij om hun afval in te leveren. Sommige kinderen hebben slechts een paar flessen, sommige kinderen wel vijf vuilniszakken vol. Alle kinderen staan geregistreerd, hun puntenaantal wordt wekelijks opgeschreven en bijgehouden. Elk kind dat komt opdagen, krijgt sowieso een boterham met pindakaas. Gesponsord door de lokale middenstand. Gretig gaan de handjes naar de schaal boterhammen en wordt de lekkernij gedeeld met kleinere broertjes en zusjes die buiten staan te wachten, snoetjes tegen het glas gedrukt.

Na het inzamelen en scheiden van het afval gaat de Recycle Swop Shop open en kunnen de kinderen komen uitzoeken wat ze willen. Een potlood is twee punten, een schoolschrift vijf en tandpasta zeven punten. Punten kunnen ook ter bewaring bij Marilyn worden ingeleverd zodat ze de 30 of 40 benodigde punten voor een broek, rok of jasje – allemaal onderdeel van het verplichte schooluniform – bij elkaar kunnen sparen.

En zo wordt de kinderen niet alleen het besef van een schone leefomgeving bijgebracht – Hermanus is al jaren achtereen uitgeroepen tot schoonste gemeente van Zuid-Afrika – maar leren ze spelerderwijs dat je van werken meer – en mooiere - vruchten plukt dan van bedelen. Dat opgeheven handen slechts afhankelijkheid en nog meer armoede creëren maar dat je met productieve handen kansen kunt vormen die niet alleen resulteren in een betere toekomst, maar ook eigenwaarde omdat je iets bezit waarvoor je hard hebt gewerkt.

De meeste kinderen zijn nu echter nog te klein om dit alles te beseffen en zien het wekelijkse bezoek aan de Recycle Swop Shop als een welkome afleiding op het harde leven in de townships. Ze zijn vooral op zoek naar plezier, aandacht en een lief woord. Ook Niels en ik dragen een steentje bij en hebben ballonnen van TNT en pennen van Capgemini meegebracht. De ballonnen kosten maar één punt en vinden gretig aftrek. Het brengt ze vrolijkheid. En trots. Zo'n grote oranje ballon is een zeldzame schat. En die hebben toch maar mooi zelf verdiend.